Bạn Đang ở đây: Đặc San Ức Trai Đặc San Ức Trai 2017 Tản Mạn Về Mấy Bản Nhạc Xuân

Tổng Hội Chiến Tranh Chính Trị

Tản Mạn Về Mấy Bản Nhạc Xuân

In PDF.

* Đôi lời dè dặt mở đầu:
- Bài viết này chỉ là cảm nghĩ và niềm xúc động bất chợt trong một đêm khó ngủ, định vào youtube nghe nhạc để ru mình ngủ lại, không ngờ bị cuốn hút, lan man, ngây ngất với không khí rộn ràng những mùa xuân xưa của những bài hát trong băng nhạc Xuân Shotgun 1972. Như tâm sự của nột người lính già xa quê hương tình cờ nghe lại những bài hát hồi ức và kỷ niệm của một thời chinh chiến. Bài này chắc không tránh khỏi vội vã, chủ quan, ý kiến cá nhân riêng tư và khép kín.
- Nhớ lời má dặn hồi nhỏ trước khi dẫn tôi đi thăm nhà người quen: “Biết thì thưa thì thốt,không biết thì dựa cột mà nghe”. Người viết hoàn toàn không biết gì về nhạc lý và không biết xử dụng bất kỳ loại nhạc cụ nào, nên xin phép lặng im “dựa cột” về giai điệu, âm điệu và tiết tấu kỹ thuật... Chỉ xin tản mạn về lời ca, ca sĩ hoặc tác giả bản nhạc. Mong các bạn bỏ qua cho khiếm khuyết này và thông cảm với cái “liều” của người viết: Không biết gì về âm nhạc mà cũng bày đặt tản mạn về mấy bản nhạc xuân!
- Ban đầu tôi cũng có ý định mượn những bản nhạc xuân này để nói lên một điều gì đó về những bản tình ca trong nền âm nhạc miền Nam trước 75, nhưng giờ nghĩ lại thấy không còn cần thiết nữa (tôi sẽ giải thích trong phần thay lời kết). Ước mong những người đọc Đặc San Ức Trai, hầu hết là đồng môn hay các chị, các cháu trong gia đình Nguyễn Trãi thông cảm rằng - dù đây là những suy nghĩ riêng tư - người viết cũng “cùng một lứa bên trời lận đận” với mình, nhất là trong thời gian dài đau thương của thời kỳ sau 75, những người lính thất trận và gia đình bị kỳ thị, trả thù và vùi dập thê thảm... 

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

Băng nhạc Shotgun Xuân 1972, sau phần mở đầu như thông lệ của những băng nhạc Xuân với những lời chúc Tết dễ thương, tiếng pháo đì đùng hòa với tiếng chuông chùa trầm ấm và những hồi chuông nhà thờ thong thả nhẹ nhàng, tiếng hát Thanh Thúy cất lên trầm trầm với “Cánh thiệp đầu Xuân” của Minh Kỳ & Lê Dinh:

Tôi chúc gì đây vào mùa Xuân này
Khi nắng vàng tươi nhuộm làn tóc ai
Khi gió nhẹ lay hoa đào hồng thắm
Trong khi Xuân ấm mới tô đẹp tháng năm

Ôi chao! Cái tiếng hát trầm ấm “huyền thoại”, “giọng ca khói sương” đã làm say mê thế hệ trẻ tuổi miền Nam thập niên 60, tiếng hát Thanh Thúy được nhiều văn, thi sĩ và trí thức miền Nam không tiếc lời ca tụng, ngưỡng mộ. Giáo sư Nguyễn Văn Trung - nếu tôi nhờ không lầm – đã có bài liên tiếp đăng 2 kỳ trên tạp chí Bách Khoa (tạp chí nghiên cứu & văn chương uy tín hàng đầu thời bấy giờ) viết về “Hiện tượng Thanh Thúy” và gọi đó là tiếng hát liêu trai. Nguyên Sa cũng có mấy vần thơ ngưỡng mộ tiếng hát Thanh Thúy:

Từ em tiếng hát lên trời
Tay xao dòng tóc, tay mời âm thanh
Sợi buồn chẻ xuống lòng anh
Lắng nghe da thịt tan tành hư vô.

Và ta hãy lắng nghe Thanh Thúy ca tiếp:

Tôi chúc muôn người mọi điều ước muốn
Non nước vinh quang trong tia nắng thanh bình
Để người anh lính chiến quay về gia đình
Tìm vui bên lửa ấm...

Ôi mơ ước đẹp làm sao trong mùa Xuân chinh chiến! Còn lời chúc nào chân tình, hiền hòa và đơn sơ hơn nữa!
Thanh Thúy còn góp mặt trong băng này ở mặt B với nhạc phẩm “Câu chuyện đầu năm” của Hoài An:

Trên đường đi lễ Xuân đầu năm
Qua một đêm ruột rối tơ tằm
Năm mới nhiều ước vọng chờ mong
May nhiều rủi ít ngóng trông 
Vui cùng pháo nổ rượu hồng

Hãy nghe Thanh Thúy kể tiếp câu chuyện đầu năm:

Ta cùng nhau đón thêm mùa Xuân
Xuân dù thay đổi biết bao lần
Xin khấn nguyền xiết chặt tình thân

Và hai câu cuối mới thật dễ thương và duyên dáng làm sao:

Vin cành lộc những bâng khuâng
Xuân này chắc gặp tình quân?

Tản mạn về Thanh Thúy, thật là thiếu sót lớn lao nếu không nhắc đến những bản nhạc tình u hoài, dang dở đã đưa Thanh Thúy lên tột đỉnh vinh quang. Những bản nhạc của người nhạc sĩ mà định mệnh đã gắn liền với tên tuổi và con đường nghệ thuật của Thanh Thúy: Trúc Phương - người nhạc sĩ tài hoa mà số phận đau thương, bi đát - với những tuyệt phẩm tình buồn: Mưa nửa đêm, Tàu đêm năm cũ, Nửa đêm ngoài phố, Buồn trong kỷ niệm, Bóng nhỏ đường chiều. Thật tiếc, băng nhạc Xuân Shotgun 72 với chủ đề Xuân nên không có chỗ dành cho những tuyệt phẩm nhạc vàng đó.

Nối tiếp chương trình là giọng ca tươi trẻ của Thanh Lan, tiếng hát của khung trời đại học, của con đường Duy Tân và những tình khúc thời chinh chiến với nhạc phẩm Đám cưới đầu Xuân của Trần Thiện Thanh:

Em biết không em, Xuân nay lại trở về
Đường rừng hành quân sương xuống
Thương sao là thương trong màu sắc tím hoa xưa
Dĩ vãng đâu trôi về nhắc ta ngày xưa

Và tiếng hát Thanh Lan khép lại bài ca với:

Cầu cho mùa Xuân
Nồng nàn trên má em thôi đợi chờ
Giữa lòng chiều hoang
Nâng cánh sim rừng ngỡ màu tím năm xưa

Ôi những tình khúc thời chinh chiến đã thắm đượm lòng người nhất là nhũng người tuổi trẻ miền Nam đang dấn thân vào cuộc chiến với những lời ca trữ tình và lãng mạn như vậy đó. Thanh Lan còn góp mặt trong băng nhạc với ca khúc Đêm Xuân dạ khúc, một trong những bài nhạc Xuân tiêu biểu cho dòng nhạc Phạm Duy:

Đêm qua say tiếng đàn
Đôi chim uyên đến giường
Chim báo tin Xuân đã về trong giấc mộng

Và:
Chưa quen nhau lúc đầu
Em nghe theo tiếng sầu
Ôi khúc ca nuôi mối tình muôn sắc màu

Tiếng ca dìu dặt của Thanh Lan đã một thời ru buồn người trong rộn ràng những mùa Xuân xưa.

Tiếp theo là tiếng hát “vượt thời gian” Thái Thanh, được biết đến như giọng ca tiêu biểu nhất của tân nhạc Việt Nam mà tên tuổi gắn liền với những nhạc phẩm bất hủ của Phạm Duy như Tình ca, Tình hoài hương, Trả lại em yêu, Ngày xưa Hoàng thị (phổ thơ Phạm Thiên Thư).

Ta hãy nghe giọng ca lảnh lót của Thái Thanh trong nhạc phẩm mà Phạm Duy - người nhạc sĩ được xưng tụng là “phù thủy của âm thanh” - đã đưa ca dao trong kho tàng văn học Việt Nam lên đỉnh cao của âm nhạc, tiêu biểu là bài Nụ tầm Xuân:

Nụ tầm Xuân, ôi nụ tầm Xuân
Nở ra, xanh (ơ) biếc
Em đi lấy chồng, em đi lấy chồng 
Anh tiếc lắm thay!

Và Thái Thanh với những lời ca dao đã được Phạm Duy phổ nhạc tài tình:

Em đã có chồng
Như chim, chim vào lồng
Như cá ngậm mồi câu
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
Chim vào lồng biết thuở nào ra

Thái Thanh còn cất tiếng ca một lần nữa trong băng nhạc này với nhạc phẩm quen thuộc, tiêu biểu cho nhạc Xuân miền Nam Xuân và tuổi trẻ của La Hối:

Ngày thắm tươi bên đời Xuân mới
Lòng đắm say bao nguồn vui sống
Xuân về với ngàn hoa tươi sáng
Ta muốn hái muôn ngàn đóa hồng
 
Đoạn cuối bài hát tươi vui, hồn nhiên, yêu đời:

Hát vang lên đời ta thắm tươi
Tiết Xuân huy hoàng muôn cánh hoa
Tiết Xuân êm đềm muôn tiếng ca
Xuân tưng bừng...

Đên đây tôi muốn giới thiệu một giọng ca nam trầm ấm, êm dịu, đã lịm tắt tức tưởi sau 1975 và một thời gian dài sau đó mới hiếm hoi xuật hiện lại (hai lần?) trên sân khấu hải ngoại: Lần xuất hiện nào, ca sĩ này cũng xúc động rơi lệ khi được tái ngộ với khán giả một thời đã từng thương yêu mình: Anh Khoa. Anh Khoa dịp Xuân 1972 đã ru hồn người lính chiến đón Xuân miền xa với bài hát Thư Xuân của Viễn Chinh (vào Google tôi mới biết Viễn Chinh sinh năm 1946 ở Bình Đức, An Giang và thuở nhỏ ở bên ngoại Chợ Mới, An Giang. Sau về sống với nội ở châu thành Vĩnh Long, cùng quê người viết. Hèn chi lời ca mang ảnh hưởng cải lương của dân quê miệt vườn hay nói cách khác bài ca rõ ràng thuộc loại “nhạc sến”):

Mùa Xuân lại về đây
Giữa rừng cây thay lá, tha thướt ngàn cánh hoa
Xuân núi rừng kém vui
Nhưng lòng anh lính trận, vẫn nghe bao rộn ràng

Hãy nghe giọng hát trầm buồn của Anh Khoa, diễn tả tâm sự ngày Xuân của người lính ngoài biên:

Mồng một bận hành quân
Bước qua ngày mồng ba, anh mới được thư em
Thư chúc người lính xa, với lời thư ong mật
Thơm như mứt sen trần
Xuân nay lại về
Mùa Xuân em gái mang gói trọn vào trong thư
Gởi lính ngoài biên
Em đâu hay rằng trong thư đó chúa Xuân đang trị vì

Lời ca mộc mạc, đơn sơ như tâm hồn thanh thản của người lính miền Nam mang theo vào cuộc chiến, dù cận kề lửa đạn vẫn không vướng bận hận thù.
Thấy không các bạn! “Sến” hay “Không sến” đâu phải là vấn đề. Nhạc sến vẫn có những bài “hết ý” phải không bạn mình?

Bây giờ đến Khánh Ly, người ca sĩ có một vị trí đặc biệt và giọng hát đặc trưng trong dòng nhạc Trịnh Công Sơn mà cho đến hôm nay, từ trong nước ra hải ngoại, vẫn chưa có người thay thế. Khánh Ly góp tiếng hát đặc trưng của mình với một bài tình ca tiêu biểu của dòng nhạc tình ca miền Nam Mùa Xuân trên đỉnh bình yên của nhạc sĩ Từ Công Phụng:

Xin đỉnh yên bình 
Một mùa Xuân ôm kín khung trời
Cho tuổi thơ thôi rã thôi rời
Xin đừng làm bão tuổi đôi mươi
Để vòng tay khép kín buông xuôi
Từng niềm vui bay theo biển gió
Hãy ôm trọn, ôm trọn tuổi Xuân

Hãy lắng nghe giọng ca trầm ấm của Khánh Ly nhả những ca từ mượt mà của người nhạc sĩ họ Từ:

Có một lần vui thôi em
Đừng cho chết hương tình ngọt ngào
Đỉnh bình yên trên cao 
Xin em giữ kín cho lâu dài
Một mùa Xuân đã thắm trong tôi

Từ Công Phụng cùng với các nhạc sĩ Ngô Thụy Miên, Lê Uyên Phương, Trịnh Công Sơn, Vũ Thành An... xứng đáng là những nhạc sĩ tiêu biểu đã viết nên những bản tình ca vượt thời gian của miền Nam trong thời kỳ 54-75.

Khánh Ly còn góp mặt trong chương trình với một nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn Gọi tên bốn mùa. Bài này, theo thiển ý của tôi, Khánh Ly không thể hiện xuất sắc bằng các bài khác của nhạc sĩ họ Trịnh như Diễm xưa, Mưa hồng, Biển nhớ hay Những ca khúc Da vàng.
Đến đây tôi xin viết về bài ca mà tôi đắc ý nhất trong băng nhạc này: Mùa Xuân trên cao của Trầm Tử Thiêng và tiếng hát mà tôi “phê” nhất trong băng nhạc này là Dạ Hương.

Trước hết là lời ca:
Quê hương trong thời đau thương
Mùa Xuân chia ly là thường
Bao nhiêu khổ nhục tủi hờn
Hát lên nhân loại, trả buồn cho Đông

Chấp nhận và chịu đựng những chia ly ngày Xuân, những tang tóc khổ đau của cuộc chiến mà người ta mang đến, giày xéo trên quê hương mình với những lời ca thanh thản, thứ tha “Hát lên nhân loại, trả buồn cho Đông”. Với tôi, đây là tình khúc đẹp nhất trong thời chinh chiến ở miến Nam. Những lời ca tuyệt vời về tình yêu được Trầm Tử Thiêng diễn tả:

Trời bây giờ đã sang Xuân
Ta nhìn nhau tình yêu thành gần
Mộng ước xanh như mầu cỏ
Đã bao lần lửa Hạ Đông buồn
Mong Xuân này em vẫn còn Xuân

Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng tốt nghiệp trường Sư phạm, xuất thân từ nghề giáo, nhập ngũ năm 1966 về Cục Tâm Lý Chiến, Tổng Cục CTCT. Từ 1970, Trầm Tử Thiêng được biệt phái về làm việc trong ngành Phát thanh Học đường cho đến 30/4/ 1975. Một bài hát được nhiều người biết đến của ông là Chuyện một cây cầu đã gẫy, nói về cầu Trường Tiền trên sông Hương bị giật sập trong biến cố Mậu Thân ở Huế. Ông còn những bài tiêu biểu như Cơn mưa Hạ, Mười năm yêu em, Đưa em vào Hạ, Bài hương ca vô tận... 

Ở hải ngoại, Trầm Tử Thiêng được biết nhiều qua các ca khúc hợp soạn cùng Trúc Hồ, thuộc thể loại đồng ca, làm chủ đề cho các băng nhạc Asia như Bước chân Việt Nam, Việt Nam niềm nhớ, Một ngày Việt Nam, Tình đầu thời áo trắng, Cám ơn anh, Có tin vui giữa giờ tuyệt vọng.

Ông mất năm 2000, để lại một gia tài âm nhạc đồ sộ...

Người ca sĩ thể hiện bài Mùa Xuân trên cao có nghệ danh Dạ Hương mà người viết cố tìm trong trí nhớ già nua vẫn không nhớ nổi; nhưng tiếng hát đó với người viết thì hợp ý và hấp dẫn vô cùng. Thôi thì đành nhờ đến Google. Dạ Hương xuất thân từ ban nhạc Tâm Lý Chiến Trung tâm Huấn luyện Quang Trung. Sau, có thời gian công tác ở Cục Chính Huấn với cái tên Hoàng Anh. Như vậy là phe ta rồi (cái kiểu thấy sang bắt quàng làm họ, thấy hay thì nhận bà con!). Năm 1970, Hoàng Anh được mời hát ở một số phòng trà. Đến cuối năm về hát cho Queen Bee với ban Shotgun. Năm ấy Hoàng Anh mới 19 tuổi.

Đầu năm 1971, cô được Ngọc Chánh chọn vào băng nhạc Shotgun. Từ đó cô đổi nghệ danh thành Dạ Hương và được Ngọc Chánh đào tạo. Con đường nghệ thuật của Dạ Hương bắt đầu rộng mở, đi lên. Nhưng rồi biến cố tháng Tư đen 75 xảy đến, tiếng hát chưa kịp bay cao đã nửa chừng đứt đoạn. Biến cố này đã chôn vùi sự nghiệp cầm ca đang lên của Dạ Hương. Một phần do giọng ca Dạ Hương không thích hợp với loại nhạc đỏ bắt đầu phổ biến (do chế độ mới áp đặt), phần khác do bận sinh kế cho gia đình, Dạ Hương chỉ còn sinh hoạt ca hát hàng tuần trong ca đoàn nhà thờ và định mệnh cũng đọa đày Dạ Hương phải vật lộn với cuộc sống hàng ngày để phụ chồng lo cho 2 con còn nhỏ. Dạ Hương phải đi làm thuê phụ bán quán, rửa chén ở quán ăn, giúp việc nhà. Có một thời gian dài cô sống bằng nghề làm bánh da lợn cho chồng đi bỏ mối và bán lẻ để kiếm tiền nuôi con.

Định mệnh còn cay nghiệt với Dạ Hương những năm cuối đời. Bệnh hoạn triền miên, gia đình xác xơ, thân gầy tiều tụy, đến ngày ngừng thở, chồng con không mua nổi quan tài! Người em trai phải cầm nhà để lo an táng cho chị. May mà nhiều người thương tình mua ủng hộ những đĩa nhạc thánh ca của Dạ Hương nên người em mới có tiền chuộc lại căn nhà! Dạ Hương có giọng ca mượt mà nhưng số phận lại bi thương đoạn trường.
Cuộc đời truân chuyên của Dạ Hương, cô ca sĩ đi lên từ ban văn nghệ Tâm Lý Chiến (Sau này là CTCT) và có thời gian sinh hoạt cán bộ Chính Huấn làm tôi chạnh lòng nhớ đến mấy cô ca sĩ Chính Huấn ở ĐĐ401/CTCT nơi tôi phục vụ gần hết thời gian quân ngũ từ khi ra trường, chỉ trừ mấy tháng đi học Khóa 9 Trung Cấp CTCT và mấy tháng sau cùng lên Đại úy, về giữ chức ĐĐ Trưởng Hành Chánh Kỹ Thuật ở BCH/TĐ. Cô Trúc, cô Diệu, cô Lan, cô Hoa, 2 cô Thủy (1 cô quê Trà Vinh, 1 cô quê Chợ Mới). Các cô sống ra sao từ cái ngày anh em chúng tôi buông súng? Các cô có te tua thê thảm, đoạn trường, đau thương như Dạ Hương không?

Hơn 40 năm kể từ ngày tan hàng đó, tôi chỉ một lần gặp lại cô Thủy Trà Vinh (khoảng năm 85-86 gì đó).

Lần ấy đang vội vã rời nhà thằng bạn tù cùng bị cưỡng bách lao động ở trại Thống Nhất (Long Toàn), chưa ra khỏi con hẻm mà lâu quá tôi không còn nhớ tên, chỉ cách chợ Trà Vinh theo đường đi Tiểu Cần khoảng hơn 1 cây số, chợt nghe một giọng nữ từ trong căn nhà bên đường gọi giật ngược:

- Trung úy, Trung úy...

Thôi rồi, chết mẹ rồi. Đã ở tù 2 đợt rồi mà ai còn gọi cấp bậc của mình vầy kìa! Nhất là từ hồi vượt biên bị bắt, mình đã chôn hẳn cái lý lịch này mới mong có được ngày về. À, hóa ra là cô Thủy Trà Vinh ở trung đội Chính Huấn ĐĐ401/CTCT ngày nào.

- Trung úy còn nhớ em không?
- Cô Thủy hả. Nhà ở đây à.
- Ông ghé nhà em chơi một chút. Đi đâu mà vội vàng quá vậy!
- Ra bến xe Trà Vinh về nhà cho kịp (thời đó xe đò phải mua vé khó khăn lắm). Mới ở nông trường Thống Nhất về đây.
- Mấy con nhỏ Chính Huấn nó nói ông đi Bắc mà!
- Đúng rồi. Đi Bắc đợt 1 tù “cải tạo”. Đi Bến Giá (Thống Nhất) đợt 2 vượt biên. Cô Thủy bây giờ ra sao? Chồng con gì chưa?
- Chưa “quơ” kịp anh nào thì mấy anh đi tù ráo trọi. Tới chừng mấy anh về thì em đã lỡ thời. Mấy anh đâu còn chịu nữa!
- Còn mấy ông bây giờ?
- Không hợp ông ơi!

Sau khi vào nhà chào hỏi má cô Thủy, tôi mới để ý ngôi nhà tương này tuy cũ kỹ nhưng cũng “bề thế” so với xóm nghèo này. Tôi thắc mắc, gia cảnh cô này đâu đến nỗi thiếu thốn, sao cô đi Chính Huấn chi cho cực thân. Ngày thường phải tập dượt mấy bài ca để trình diễn và những bài ca tập thể để hướng dẫn các đơn vị trong các sinh hoạt. Ngày công tác thì ngồi xe Dodge, đường xá xa xôi, ruộng đồng heo hút, địa điểm dừng quân bên đường hay hậu cứ thì thiếu cả những tiện nghi tối thiểu cho phụ nữ như các cô. Lương bổng thì chẳng bao nhiêu. Công tác cứ liền liền mà hát hò thì lính tráng ào ào khiến các cô như “hoa lạc giữa rừng gươm”. 

Thật tội nghiệp các cô quá sức! Nếu không vì lòng ham mê ca hát, ghiền những tràng pháo tay rào rào ở dưới hàng quân... Tóm lại, nếu không vì ham vui thì các cô cũng theo đúng sách vở dạy rằng: “Gái khôn tìm chồng giữa chốn ba quân”.

Nhìn lại cô Thủy đã hơn 10 năm rồi sau ngày sập tiệm, cô cũng không đến nỗi nào. Thời buổi này mà còn bộ đồ bằng lụa màu ngọc bích thì ra vẻ tiểu thư quá đi chứ! Thật lòng tôi cũng mừng cho cô.

- Cô Thủy không thay đổi gì nhiều. Bây giờ cô còn ca hát gì không?
- Bây giờ ai cho tụi em ca hát nữa mà hát. Ở nhà tiếp má buôn bán, mánh mung lung tung cho qua ngày tháng.
- Trông Thủy cũng không đến nỗi te tua như mấy phu nhân có chồng đi tù “cải tạo”.
- Chắc nhờ trời thương.
- Trời thương cái nỗi gì! Phải nói may mà chưa “vớ” được anh nào chớ “vớ” được rồi cũng đi nuôi tù mút mùa lệ thủy!
- Ông thấy người ta ở vậy một mình, ông không thương hại dùm mà còn nói ngạo nữa hả?
- Xin lỗi. Đùa với Thủy một chút cho vui vậy thôi!
- Ông ăn cơm nghe, tôi dọn. Bất ngờ quá, có gì ăn nấy, ông hén?
- Thôi khỏi đi Thủy. Chắc tôi phải ra bến xe về gấp cho bà xã với mấy đứa nhỏ nó mừng. Hẹn dịp khác vậy, Thủy hén!

Cái dịp khác đó không bao giờ có được trong suốt 30 năm qua. Ước mong sao, đoạn cuối cuộc đời cô Thủy ca sĩ Chính Huấn đơn vị tôi không đến nỗi buồn thảm như Dạ Hương. Ước mong là vậy nhưng tôi cũng thấy lo quá. Liệu cô Thủy dáng người mỏng manh, với biệt danh “như cánh vạc bay”, mà bay có một mình; không biết cánh chim này đến nay, có còn chịu nổi bão táp cuộc đời, hay đã từ lâu “mỏi cánh”.

Trở lại với tiếng hát Dạ Hương, với bài hát thứ hai ở mặt B Mùa Xuân đầu tiên của Tuấn Khanh:

Bao nhiêu thương nhớ gom nhặt đầy
Anh trở về thăm em
Bao lần ngồi thâu đêm
Nghe mùa Xuân vừa đến
Em ơi hoa thắm rơi ngập đường
Trời nắng xế vương vương
Lòng nhớ tới em luôn
Khi chiều tàn chim gọi đàn

Và đoạn cuối:

Xuân nay con chúc cho mẹ già vui
Vườn cà thêm hoa, vui ruộng đồng bao la
Tóc bạc phơ đẹp quá
Xin yêu thương đến vơi hận thù
Để tiếng hát hôm nay
Người chiến sĩ mê say, bên đàn trẻ bé thơ ngây

Phải nói thật tình, vườn hoa âm nhạc miền Nam trước 75 có vô vàn nụ hoa thắm tươi, mà bài hát này là một trong những nụ hoa góp phần làm đẹp vườn hoa văn nghệ đó.

Thời gian ra đời của băng nhạc Shotgun 72 là thời gian mà ca sĩ Lệ Thu ăn khách nhất ở các phòng trà vũ trường Sàigòn. Sự nghiệp ca hát của Lệ Thu khởi đi từ năm 16 tuổi. Khi lần đầu được sự khuyến khích của bạn bè, Lệ Thu lên sân khấu Bồng Lai hát bài Dang dở. Và ngay sau đó, Lệ Thu được chủ phòng trà mời ký giao kèo biểu diễn. Tiếng hát Lệ Thu mượt mà, điêu luyện đã đưa nhiều tình khúc của nhiều tác giả lên đỉnh cao nghệ thuật như: Nước mắt mùa Thu, Mùa Thu chết, Ngậm ngùi (của Phạm Duy, thơ Huy Cận), Nửa hồn thương đau (thơ Thanh Tâm Tuyền, Phạm Đình Chương phổ nhạc), Chiếc lá cuối cùng (Tuấn Khanh)...

Cho nên Lệ Thu có đến 3 bài hát trong băng nhạc này: Bến Xuân xanh (Dương Thiệu Tước), Ly rượu mừng (Phạm Đình Chương) - hát chung với Elvis Phương, và Mộng chiều Xuân (Ngọc Bích).

Ba bài ca này được xem như những bản nhạc Xuân kinh điển. Riêng Ly rượu mừng bị chế độ kiểm duyệt trong nước cấm hát hơn 40 năm nay, vẫn là bài ca Xuân được hát nhiều nhất, từ trong nước ra đến hải ngoại. Và lần đầu tiên, Tết này, người dân trong nước mới được phép nhắp Ly rượu mừng của Phạm Đình Chương.

Người viết cũng muốn có vài hàng về giọng ca trầm ấm của Sĩ Phú với bài Mộng đêm Xuân của Tuấn Khanh:

Mừng Xuân cạn ly chúc
Mừng anh mùa Xuân tươi hạnh phúc
Trong giấc mơ ngàn hoa đào thắm
Anh có mơ mộng ước gì không?

Với bài hát này, Sĩ Phú quả xứng đáng với danh hiệu một trong những ca sĩ hát tình ca hàng đầu trong nền âm nhạc miền Nam.

Ngoài ra băng nhạc còn có sự góp mặt của các danh ca Elvis Phương, Hà Thanh, Mai Hương, Carol Kim. Tiếc rằng đến đây bài viết cũng đã lan man, dài dòng lắm rồi.

* Thay lời kết:

Nếu quan niệm âm nhạc là một phần của lịch sử và văn hóa thì lời ca trong âm nhạc cũng là thể hiện của thi ca và văn chương. Ý định ban đầu mượn lời ca trong băng nhạc Xuân như tiêu biểu cho dòng nhạc tình ca để chứng minh tính nhân bản và sự nghiệp da dạng, phong phú của nền âm nhạc miền Nam từ 54-75. Suy cho cùng, người viết thấy công việc đó (do méo mó nghề nghiệp, CTCT mà!) nay không còn cần thiết nữa vì các lý do:

- Về mặt lý thuyết: Thời gian gần đây, ngày càng có nhiều bài viết xoay quanh đề tài xác định lại vị trí của những bản tình ca (nhạc vàng, nhạc sến và không sến) của nền âm nhạc miền Nam. Khoảng 10 năm trước, đã có công trình “70 năm tình ca trong tân nhạc Việt Nam”, tổng hợp 94 bài phát thanh trên SBS Radio Australia của Hoài Nam - trước 1975 phục vụ trong khối CTCT/BTL/KQ. Công trình này, theo thiển ý của tôi, đã quá đầy đủ, khách quan và mang giá trị như những tư liệu đáng tin cậy...

- Về mặt thực tế: Hai trung tâm băng nhạc hàng đầu ở hải ngoại như Thúy Nga Paris và Asia, với những chủ đề như tổng kết âm nhạc Việt Nam hay những chương trình giới thiệu riêng rẽ từng nhạc sĩ và tác phẩm âm nhạc của họ. Hai trung tâm này đã góp công không nhỏ trong việc bảo tồn công trình âm nhạc của các thế hệ nhạc sĩ miền Nam.

Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ thông tin cộng với nhiệt tình của những người hâm mộ nghệ thuật, gia tài âm nhạc đồ sộ của VNCH (kể cả những tuồng cải lương và nhũng bài ca vọng cổ) đã được phục hồi hâu như toàn bộ trên Youtube và chắc chắn sẽ được lưu giữ lâu dài, bất chấp những nỗ lực không ngừng nghỉ của giới lý luận phê bình trong guồng máy thông tin văn hóa của “Bên thắng cuộc” luôn chực chờ để vùi dập, tiêu hủy hay cấm đoán nó một cách thô bạo và hàm hồ...

Những tình khúc âm nhạc đó ngày nay vẫn sống, không phải chỉ trong lòng các thế hệ miền Nam, mà còn hiện diện trên cả những sân khấu “hoành tráng” giữa lòng Hà Nội - nơi người ta vẫn tự hào là “trái tim của tổ quốc”, nơi mà trong chiến tranh, người ta chỉ muốn dệt lên “tiếng ca át tiếng bom rền” (lời bài hát Hà Nội, niềm tin và hy vọng của Phan Nhân).

Bây giờ, những bài tình ca đó được cất lên từ những ca sĩ trẻ, lớn lên trong nước như Quang Dũng hoặc được đào tạo hẳn hoi trong các Nhạc viện hay trường Cao đẳng Văn hóa của miển Bắc như Hồ Ngọc Hà, Lệ Quyên...

Xin tạm xem trên đây như những suy nghĩ lan man, lẩn thẩn của một người già xa xứ, bỗng hoảng hốt thấy mùa Xuân lại đến mà đường về quê thì “xa lắc lê thê”, trong khi đoạn đường còn lại trước mặt, ngày càng ngắn đi một đoạn nữa...

Atlanta, ngày 20/2/2017.
NT1 Nguyễn Ngọc Thạch