Bạn Đang ở đây: Đặc San Ức Trai Đặc San Ức Trai 2014 NHÂN ĐỌC BÀI THƠ "MÀU TÍM HOA SIM" CỦA HỮU LOAN

Tổng Hội Chiến Tranh Chính Trị

NHÂN ĐỌC BÀI THƠ "MÀU TÍM HOA SIM" CỦA HỮU LOAN

In PDF.

 

 


(1916-2010)
“Chiều hành quân
Qua những đồi hoa sim
Những đồi hoa sim
những đồi hoa sim dài trong chiều không hết
Màu tím hoa sim
tím chiều hoang biền biệt
...Nhìn áo rách vai
Tôi hát trong màu hoa
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu…”
(Màu tím hoa sim- Hữu Loan)
 
(Bài viết này dựa vào lời Tự sự của nhà thơ)
 
Bài thơ “Màu Tím Hoa Sim”
Hữu Loan sống mãi trong tim người đời.
 
 
Ai là kẻ một thời chinh chiến
Chốn sa trường giữa tiếng đạn bom
Đâu phải da sắt mình đồng
Cùng là máu đỏ thịt hồng như nhau. 
 
Người chiến sĩ tuyến đầu lao tới
Trong mịt mù lửa khói xung phong
Còn đâu để tính thiệt hơn
Lòng như thúc đốt nỗi hờn xa xăm.
 
Của tổ tiên ngàn năm thuở trước
Từng gốc cây giọt nước hồn linh
Máu đào xương trắng kết tinh
Bao đời chiến sĩ hy sinh âm thầm.
 
Bài Đèo Cả thi nhân làm sống
Cảnh chiến binh sinh động hào hùng
Mỗi lần sau trận đánh xong
Là người chiến sĩ yên lòng nghỉ ngơi.
 
Họ đánh giặc như người nghệ sĩ
Xong bài ca là nghỉ, là chơi...
Thân trai chiếu đất màn trời
Chấp nhận gian khổ, sống đời đơn sơ.
 
“ Sau mỗi trận thắng
Những người lính Đèo Cả (1)
Ngồi bên suối đánh cờ

Kẻ hái cam rừng ăn nheo mắt
Người vá áo thiếu kim mài sắt
Người đập mảnh chai vểnh cằm cạo râu
Suối mang
bóng người
Trôi những về đâu… “ ( Đèo Cả)
 
Đó là Hữu Loan
Những ngày đầu kháng chiến
Như bao người cống hiến tuổi xuân
Nức lòng đánh đuổi Thực dân
Hình ảnh của những đoàn quân oai hùng.
 
Ông vốn thuộc thành phần dân dã
Việc học hành vất vả bản thân
Tự học đỗ được Bán phần (Tú Tài 1, năm 1938, 22 tuổi)
Gia nhập Mặt trận Bình Dân cùng thời.(1936)
 
Lê Đỗ Kỳ cho mời về dạy
Làm gia sư kèm mấy người con (2)
Lúc ông 26 tuổi tròn (1942)
Có tiếng giỏi dắn lại còn tận tâm.
 
Chủ nhà muốn kết thân chẳng ngại
Định gả cô em gái cho ông
Ông tơ xe mối chỉ hồng
Duyên Dì, nhưng nợ vợ chồng cháu mang.
 
Ông đến dạy, tuổi nàng lên tám
Suốt thời gian “cáng đáng” gia sư
Đối với cô bé xem như
Là người em gái ...tóc chưa đủ cài.
 
Cô học trò lúc ngoài giờ học
Đã chính mình săn sóc “gia sư”
Những lúc thầy giáo nghỉ trưa
Lén giặt cái áo...thầy vừa cởi ra.
 
Những chăm sóc rất là tế nhị
Không khác gì người-chị-bé-con
Đôi lúc như một cụ non
Thể hiện mẫu tính ngay trong người nàng.
 
Ông cho các anh nàng biết chuyện
Nào ngờ đâu sự kiện tày đình
Bỏ ăn, bỏ học...giam mình
Suốt cả tuần lễ...bệnh tình hóa nguy.
 
Nhiệm vụ ông tức thì khuyên giải
Cô học trò mới lại chịu ăn...
Quả như gặp được thuốc thần
Leo đồi chạy nhảy...tay chân lẹ làng.
 
Cô nhứt định đòi chàng nhà giáo
Cùng nàng thăm một tráo đồi sim
Leo đồi ông mệt...đứng tim
Nhởn nhơ cô hái nón sim mang về!
 
Nhìn mặt nàng hả hê vui sướng
Ông ăn sim như uống lời nàng
Tiếng cười hòa điệu ngân vang
Đôi tim chung một nhịp đàn từ đây!
 
Nhưng rồi cũng đến ngày ly biệt
Ông lên đường vì việc quốc gia
Cuộc chia tay đã diễn ra
Âm thầm nàng tiễn xa xa cuối làng.
 
Đôi tay vẩy nhẹ nhàng trong gió
Ông quay lui...còn đó bóng nàng
Trời chiều đã chuyển hôn hoàng
Đến lúc nhòa lẫn bóng nàng vào đêm.
Khi cả nước lên đường hăng hái...
Chuyện tình riêng gát lại đằng sau
Những năm kháng chiến dãi dầu
Bóng người em gái thuở nào còn in.
 
Ở chiến trường nhưng tin thường tới
Cô học trò vẫn đợi chờ ai
Dù nhiều nơi đến mối mai
Phòng khuê cửa đóng then cài đợi ông.
 
Sau chín năm, được lần nghỉ phép
Về chốn xưa nhất quyết tìm nàng
Gặp nhau ngay ở đầu làng
Chính ông đã phải ngỡ ngàng hồi lâu.
 
Cô học trò như hầu lột xác
Vẻ dịu dàng so khác ngày xưa
E lệ khi dạ lúc thưa
Như con bướm đẹp mới vừa hóa thân.
 
Việc hôn nhân song thân xe mối
Thời chiến tranh lễ cưới giản đơn
Bên chàng là vệ quốc quân
Giày sô áo trận tăng phần bảnh trai.
 
Ngày hợp hôn, không may áo cưới
Có lần nàng đã nói với ông:
 “yêu nhau cốt ở tấm lòng”
Phải chăng “ độc đáo người chồng “của em?
 
Nhưng hạnh phúc êm đềm ngắn ngủi
Phép hai tuần đã vội qua nhanh

 Chàng lại theo bước quân hành.
Để nàng ở lại xứ Thanh một mình! (Huyện Nông Cống- Thanh Hóa)
 
Ba tháng sau, như tin sét tới...
Buổi chia tay vừa mới hôm nào
Dáng nàng nhòa giữa đồi cao.
Chung quanh đang rộ một màu hoa sim.
 
Chân bước đi, con tim ở lại
Thương quá người em gái - người yêu
Xưa nay chính chiến đã nhiều
Ra đi thì lắm, bao nhiêu người về!
 
 
Lỡ mình chết khi người vợ trẻ
Tuổi ngây thơ bóng lẻ chiều quê
Thân trai vạn dặm sơn khê
Chiến trường hung hiểm trở về mấy ai?
 
 
"nhưng không chết người trai khói lửa
Mà chết người gái nhỏ hậu phương"
Tai nạn đến quá thảm thương ( 25-5 Âm lịch- 1948 0
 
Vô tình dòng nước Sông Chuồn cuốn trôi! ( ấp Thị Long- Nông Cống)
 
Cướp của ông bạn đời tri kỷ
Để cho ông âm ỉ niềm đau
Cùng niềm tuyệt vọng dài lâu
Lại phải dấu kín, nỗi đau càng dày!
 
Sợ ảnh hưởng đến ngay đồng đội
Ông cắn răng chịu nỗi niềm riêng
Nhân đợt chỉnh huấn đến phiên
Cho phép thổ lộ... ông liền viết nhanh.
 
Lời bài thơ chân thành, giản dị
Sẵn trong đầu chực chỉ trào ra
Bao nhiêu dồn nén vỡ òa

Đã gây xúc động sâu xa lòng người.
 

Dòng sông định mệnh
Hình minh họa - Tranh Lê Minh.
 
Sợ ảnh hưởng đến ngay đồng đội
Ông cắn răng chịu nỗi niềm riêng
Nhân đợt chỉnh huấn đến phiên
Cho phép thổ lộ... ông liền viết nhanh.
 
Lời bài thơ chân thành, giản dị
Sẵn trong đầu chực chỉ trào ra
Bao nhiêu dồn nén vỡ òa
Đã gây xúc động sâu xa lòng người.
 
Bài “ Màu Tím ...”ra đời, tức khắc
Đã lan truyền một cách rất nhanh
Âm thầm trong giới nhà binh
Không ai không biết chuyện tình “ hoa sim”.
 
Khi bài thơ đầu tiên đăng báo (Trăm Hoa của Nguyễn Bính)
Cũng là lúc “lãnh đạo” ra tay
Trường Chinh hạ lệnh triệt ngay
Nhân Văn- Giai Phẩm...những ai dính vào.
 
Ông liền bị quy vào “ phản động”
Bỏ... về quê để sống qua ngày (1956, Thanh Hóa)
Suốt trong ba chục năm dài
Đẽo đá, đốn củi, bừa, cày...kiếm ăn.
 
Nhưng đâu phải dễ dàng suôn sẻ
Họ cho người theo để cản ngăn
Nổi chìm những đám công an
Quyết triệt hết lũ “ Nhân Văn” cứng đầu!
 
Lúc bà Ninh vợ đầu khuất núi (1948)
Bảy năm sau run rủi gặp người (1955-56)
Bà Nhu là vợ hiện thời (3)
Cùng ông chia sẻ cuộc đời oan khiên.
 
Khi còn chính trị viên đơn vị (tiểu đoàn thuộc sư đoàn 304)
Thấy tận mắt người bị phong trào
Cải cách đấu tố ra sao
Thậm vô nhân đạo, không sao đành lòng.
 
Bà nguyên là con ông phú hộ
Thường gạo tiền ủng hộ nuôi quân
Ông thay đơn vị nhiều lần
Đề nghị khen thưởng vì phần công lao...
 
Chợt đến hồi phong trào cải cách
Gia đình bị giết sạch, trừ cô
Mẹ cha đã bị ghép vô
 
Cường hào ác bá...đào mồ chôn thây (chôn đứng)
Lòi cái đầu, trâu cày ...tới chết.
Riêng cô thì cấm tiệt “ nhân dân”
Không được quan hệ, nói năng
Không được thuê mướn, cho ăn, ở nhờ!
 
Cô phải sống cầu bơ cầu bất
Nhìn hình hài trông rất thương tâm
Áo quần rách rưới toàn thân
Mặt lem mày luốc...khó phần nhận ra.
 
Cô thiếu nữ tuổi đà mười bảy
Với sức này bẻ gảy sừng trâu
Thiếu ăn, sợ sệt, lo âu...
Tai bay vạ gió...còn đâu thân người!
 
Được củ khoai miệng thời nhai sống
Ngôi miếu hoang ngủ trốn qua đêm
Sợ rằng tai họa giáng thêm
Tấm thân ngọc trắng trở nên cát lầm!
 
Ông cảm thấy thương tâm quá đỗi
Phải đưa người ra khỏi vực sâu
Cứu nàng thoát cảnh khổ đau
Cưới nàng, quyết định rất mau việc nầy!
 
Vậy là ông dính ngay hai tội
So Trần Dần ông trội hơn xa
“Nhân Văn” đã chết người ta
Lại thêm “Cải Cách” thế là đi đong.
 
Bị chèn ép nhưng ông bất phục
Cả gia đình ông hơn chục miệng ăn (hai vợ chồng và 10 con)
Ngấm ngầm hãm hại, bẩy giăng...
Nghịch cảnh tranh đấu, khó khăn không hàng.
 
Chồng thồ đá chẳng màng mưa nắng
Vợ thì làm bánh bán nuôi con
Ế ẩm ăn để trừ cơm
Rau dưa thay thế cá tôm bốn mùa.
 
Hai vợ chồng lại thừa lương thiện
Ông vẫn còn nhắc chuyện ngày xưa
Nếu ông chịu hót, dạ thưa
Thì đã chắc chắn có thừa nhà, xe...
 
Ông vẫn còn nghe:
...
“ Một điều đau xót
Trong chế độ chúng ta
Trong chế độ dân chủ cộng hoà
Những thằng nịnh còn
Thênh thang
Đất sống” (Cũng những thằng nịnh hót)
...
Ông xứng đáng nhà thơ bất khuất
Trước bạo quyền áp bức bất công
Vận dụng guồng máy nghiền ông
Hữu Loan chiến đấu chứ không đầu hàng!
 


 
Chú thích:
1.- Năm 1946, có dịp vào miền Trung, Hữu Loan choáng ngợp trước cảnh hùng vĩ của Đèo Cả. Ông có bài thơ “Đèo Cả” rất nổi tiếng. Đèo Cả ở miền Đại Lãnh, phía Đông Nam Tuy Hòa là nơi giáp giới của hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa, hồi đó rất hiểm trở, đi lại khó khăn lắm.
Ông cho biết chuyến đi vào Đèo Cả năm ấy (1946) là lúc Nam bộ đã kháng chiến rồi nhưng chiến tranh chưa lan ra toàn quốc. Giặc Pháp rập rình ở bên kia Khánh Hòa, còn Đèo Cả thì do Vệ quốc quân và dân quân trấn giữ. Hoang vu lắm, sốt rét đến kinh khủng, lại đói nữa, rất đói, cứ có gì ăn nấy:
...
Sau mỗi lần thắng
Những người lính Đèo Cả
về bên suối đánh cờ
Người hái cam rừng ăn nheo mắt
Người vá áo thiếu kim mài sắt
Người đập mảnh chai vểnh cằm cạo râu…
(Đèo Cả -1946).
 
 
2.- Hữu Loan quen biết gia đình ông Lê Đỗ Kỳ khi nhà thơ 26 tuổi và được mời về dạy học cho ba người con trai của ông quan kỹ sư Canh nông, người con lớn là ông Lê Đỗ Khôi,Người thứ hai là ông Lê Đỗ Nguyên,còn người thứ ba là ông Lê Đỗ An. Lúc đó cô Ninh mới 8 tuổi.
Trong suốt thời gian ở trong gia đình họ Lê Đỗ, ông coi cô như em gái của mình.
Điều mà nhà thơ không biết là bà Kỳ ( nhũ danh Đái thị Ngọc Chất) rất quý mến ông nên đã có ý gả cô em gái tên Nga cho ông, nhưng do cô Nga không muốn vương vấn chuyện đời mà muốn xuất gia theo đạo nên bà lại chuyển sang muốn gả con gái mình...
Khi biết được gia đình ông bà Kỳ có ý tác thành, nhà thơ về thưa chuyện với ông bà xin cưới cô Ninh. Đám cưới diễn ra đơn giản, cô Ninh tuy là con nhà giàu, tư sản gia đình có đến 500 mẫu ruộng nhưng cô sống hết sức giản dị, ngày cưới cô còn không đòi phải may áo mới: "ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới" vì cô Ninh nói với ông là vợ chồng cốt ở yêu nhau, không cần bày vẽ.Nhà thơ và "cô em gái nhỏ" làm lễ thành hôn ngày16 tháng 2 năm 1949 trong một lần ông về phép.
( theo “ tự sự của Hữu Loan thì ngày mất của cô Ninh là 25-5 âm lịch, 1948). Như vậy chi tiết này có sự khác biệt.
Nếu trí nhớ của tác giả ( Hữu Loan) đúng, thì ngày vợ mất là 25-5 âm lịch, năm dương lịch là 1948, sau ngày cưới được 3 ba tháng , vậy ngày cưới khoảng 16 tháng 2 năm 1948 mới phù hợp.
 
NT2 Nguyễn Hữu Tư
******************************************************
******************************************************