Bạn Đang ở đây: Văn Khang Thư Quán Văn Khố Ức Trai Đoản Văn Ức Trai TÌM VỀ NÚI CŨ XEM MAI NỞ

Tổng Hội Chiến Tranh Chính Trị

TÌM VỀ NÚI CŨ XEM MAI NỞ

In PDF.

1. Chút ký ức về mai.



Tìm về núi cũ xem mai nở
Mộng bén ngàn xa hạt điểm canh
(Thơ Quách Tấn)



Mượn hai câu thơ của Thi sĩ Quách Tấn, tôi muốn thả lòng mình gợi nhớ về những kỷ niệm buồn vui xưa cũ. Những ngày còn bằng hữu, còn rượu ấm và khát vọng rực rỡ như sắc vàng hoa mai trong giấc mộng tuổi xuân.



Tôi yêu nhất mai vàng, nhiều khi mất cả giờ đồng hồ để ngắm những chùm mai nhỏ nở âm thầm nhưng dễ thương ngay từ gốc mai già, mặc dầu những cành mai ở trên đã rực vàng sắc thắm mùa xuân. Tôi yêu mai vàng nhưng cũng có nhiều kỷ niệm với mai trắng. Cuối năm 1971, lúc còn đóng quân ở một quận ven đô nổi tiếng về mìn bẩy và du kích cộng sản, nằm sát nách các mật khu Hố Bò, Chà Rầy, Bời Lời của địch. Nơi đóng quân là khu vực giáp ranh hai quận Củ Chi,Trảng Bàng, tỉnh Hậu Nghĩa trực thuộc Quân Khu 3. Điểm đến đầu tiên sau ngày rời Quân trường CTCT Đà Lạt đầu năm 1971.

                     

Chiều cuối năm, tôi nhận lệnh dừng quân ở một ấp nhỏ thuộc Lào Táo, Bàu Mây gần khu vực chiến sự ác liệt Suối Cụt -Trung Lập - Củ Chi. Cho đến bây giờ, tôi vẫn còn nhớ như in điểm dừng quân là một căn nhà gạch rất xinh xắn khuất sâu trong vườn cau xanh lá. Vườn có nhiều cây ăn trái nhưng đa số bị tiêu điều vì chiến tranh và thiếu người chăm sóc. Nhưng tôi ngạc nhiên hơn cả chính là hai cây bạch mai khá lớn trồng trước sân. Dưới mỗi gốc mai đều có lát gạch, bao bọc chung quanh là một vòng tròn bằng xi măng đã ngã màu đen xám vì mưa nắng. Các rễ mai quá lớn và già cỗi đã đội đất, xô lệch những viên gạch lát quanh gốc. Thời khắc đang vào cuối đông nên hai cây bạch mai đơm nụ rất nhiều để chờ mãn khai những ngày đầu Xuân sắp tới.



Tôi hỏi thăm người đàn bà lớn tuổi trông nom căn nhà và được bà cho biết chủ nhân đang làm việc ở Sài Gòn. Bà kể lại, gần năm năm nay, do chiến cuộc tràn lan và ngày càng khốc liệt hơn nên gia chủ rất ít khi về thăm nhà chứ mấy năm trước đó còn tương đối yên bình, họ thường về thăm nhà, nhất là vào dịp Tết để cúng kiếng và tảo mộ. Tôi hỏi thăm về hai cây bạch mai sắp nở hoa đầu mùa Xuân. Bà cho biết Chủ nhân đã trồng gần hai mươi năm trước để kỷ niệm hai cô gái song sinh đầu lòng xinh đẹp. Một cây là Bạch Mai, một cây là Ngọc Mai. Đó cũng là tên của hai cô gái. Từ hơn năm năm nay, các cô đã không trở lại căn nhà cũ để ngắm mai trắng nở đầu năm vì chiến tranh mỗi ngày một dữ dội hơn. Đôi mắt bâng khuâng và xa vắng, người đàn bà ngập ngừng: Cũng có thể vì bận việc gia đình, việc học hành ở Sài Gòn.



Tôi có chút quặn thắt trong lòng khi nhìn hai cây bạch mai sắp trổ bông và vẫn vơ tưởng tượng đến những bước chân xinh xắn của hai cô gái đang nô đùa chạy nhảy dưới hai cây mai đẹp. Quả thật tôi không dám nghĩ như người xưa từng nghĩ. Thấy mai nở có thể gặp được người đẹp trong những giấc mơ. Tôi không tìm được giấc mơ đầy thi vị của người xưa vì lửa đạn chiến tranh đã cuốn trôi đời lính vào dòng cuộc chiến. Đâu mấy ngày sau, Các - một người bạn thân thiết cũng xuất thân từ K2 Trường Đại Học Chiến Tranh Chính Trị Đà Lạt bất ngờ ghé thăm và ở lại đêm trong đơn vị tôi đang đồn trú để sáng hôm sau lên Căn cứ Trảng Lớn chờ trực thăng đưa về Thiện Ngôn. Buổi tối, trong lúc đang chén thù chén tạc. Tôi nhớ có hứa với Các, có dịp tao sẽ dẫn mầy đi thăm hai cây bạch mai tuyệt đẹp sắp nở hoa để mầy nhớ đứt ruột cô bạn gái Tuyết Mai của mầy. Các nói sao kỳ vậy, ở đây mà cũng có trồng mai trắng, tao tưởng chỉ vùng ngoại biên mới có. Rít một hơi thuốc thật sâu, Các nói tiếp. Nhà tao ở Nha Trang trồng mai nhiều lắm nhưng chỉ toàn mai vàng. Tôi ởm ờ trả lời, bởi vậy mầy mới cố tìm cho được một nàng Tuyết Mai cho đủ đôi phải không ?



Lời hứa với Các đã vĩnh viễn không thực hiện được vì mấy tháng sau, lúc về với đơn vị mới. Tôi bị thương nặng ở mặt trận Bàu Me, Trảng Bàng. Phải nằm Quân Y viện hơn năm trời. Số phận Các còn nghiệt ngã hơn. Các hy sinh ở mặt trận ngoại biên vào những ngày đầu mùa Hè đỏ lửa 1972. Cuối năm 72, theo yêu cầu của Tuyết Mai. Tôi có đưa chị về thăm mộ Các ở chân đèo Rù Rì và thăm gia đình Các ở gần Đồng Đế. Đúng như lời bạn nói hôm nào. Quanh nhà Các trồng rất nhiều mai vàng và đang ra nụ đầy cành, kể cả mấy cây Mai Trường An được trồng trong các chậu kiểng.



Nhắc đến Mai Trường An, tôi xin mở ngoặc để nói về loài mai kiểng khá nổi tiếng nầy. Mai Trường An hay còn gọi là Mai Tứ quý, tuy có đặc điểm nở hoa nhiều mùa khác nhau nhưng vẫn được xếp vào dạng Hoàng Mai vì màu sắc, mùi vị và quá trình sinh thái không khác với mai vàng. Mai tứ quý còn được hiểu như là biểu tượng của tình bằng hữu và được đặt tên từ một điển tích khá dễ thương trong văn học Trung Hoa.


Truyện kể thời Đường Minh Hoàng có vị túc nho tên Lục Khải làm quan tại Giang Nam. Ông có một bằng hữu thân thiết là Phạm Hiệp cũng đang làm quan tại kinh đô Trường An. Vào tiết lập Xuân, nhân có chuyến lính trạm chuyển thư và công văn về Kinh Thành. Thương nhớ bằng hữu, ông bẻ một cành mai và thảo một bài thơ ngắn gởi tặng bạn hiền phương xa.



Chiết Mai phùng dịch sứ
Ký dữ lũng đầu nhân
Giang Nam vô sở hữu
Liễu tặng Nhất Chi Mai



Nhận được bài thơ và cành mai. Phạm Hiệp cảm động vô cùng vì nghĩa trọng thâm giao của tình bằng hữu. Nhớ bạn, ông mang cành mai ra trồng sau nhà. Thời gian sau mai lớn lên và nở vàng rực cả bốn mùa. Điển tích Mai Trường An hay còn gọi một cách bình dị là Mai tứ quý đã có từ lúc đó.


Riêng tôi. Đã nhiều năm qua đi, lòng vẫn nhớ bạn, thương quê nhưng vẫn chưa một lần về lại chốn xưa để thăm mộ bạn dưới chân đèo hoa nở. Cũng chưa một lần về ngắm lại hai cây bạch mai trổ hoa trắng muốt năm nào gần đơn vị cũ. Sau chiến cuộc đầy tang thương. Không biết cảnh cũ có còn như xưa hay đã đổi thay theo dòng đời. Cũng không rõ hai cô chủ nhân nhỏ Bạch Mai, Ngọc Mai có về lại căn nhà xưa để chăm sóc mảnh vườn nhỏ và hai cây mai trắng kỷ niệm tuổi hoa niên. Hay đã lưu lạc ở một chân trời xa xôi viễn mộng nào đó. Mặc cho dòng đời trôi qua để màu trắng hoa xưa bay hoài trong nổi nhớ.
   
2. Mai trong vườn hoa Âm nhạc và Cuộc chiến Việt Nam



Tại Việt Nam, hoa mai được phân bố nhiều trong cả ba miền đất nước. Nhưng sự phân bố không đồng đều. Hoàng mai sống nhiều nhất ở các vùng cao nguyên Trường Sơn. Chạy dọc từ Hoành Sơn vượt qua Hải Vân, Bình Định, Phú Khánh Lâm Đồng, Quảng Đức đến miền cao của các tỉnh Bình Tuy, Long Khánh gần phương Nam. Ở những nơi nầy, mai là hình ảnh đặc thù nhất báo hiệu mùa Xuân với không khí rộn ràng những ngày vui Tết.



Do ảnh hưởng của địa hình và thời tiết, Việt Nam chỉ có Hoàng Mai và một ít Bạch Mai. Về Bạch Mai, theo học giả Vương Hồng Sển, trong thời gian ông làm Giám Đốc Viện Bảo Tàng Sài Gòn, ông có tìm hiểu và tra cứu về nguồn gốc Bạch mai và cho rằng giống mai trắng không có nguồn gốc tại Việt Nam, nó xuất xứ từ xứ Chùa Tháp Cao Mên và chỉ được trồng rải rác ở miền Nam. Tại Sài Gòn, bạch mai trồng nhiều tại chùa Cây Mai, gò Cây Mai và Phụng Sơn Tự.
 
Riêng Hoàng Mai là thuần giống Việt Nam. Mai vàng mọc tự nhiên và có rất nhiều trong cả nước. Trước năm 1975, mặc dầu cuộc chiến mỗi ngày càng khốc liệt hơn. Hoa mai như quên lãng số phận mong manh của chính mình, cuốn hút theo dòng chiến cuộc, binh đao. Và chính ở đây, hoa mai trở thành người bạn thân thiết với người lính chiến xa nhà. Hoa mai gắn bó thủy chung với cuộc đời lính chiến và tiền đồn. Mai không hề run sợ lửa đạn chiến tranh, cũng không bận lòng trước gió mưa cuối mùa. Mai vẫn nở thắm tươi ở đồi núi bạt ngàn và có ở mọi nhà trong ngày Nguyên Đán và những ngày Tết cổ truyền. Trong nền âm nhạc Việt Nam giai đoạn chia cắt đất nước, hoa mai là bạn đồng hành và là chứng nhân cho những cuộc tình thơ mộng thời chinh chiến.



Anh cho em mùa Xuân,
Nụ hoa vàng mới nở
Chiều đông nào nhung nhớ..
Đường lao xao lá đầy
Chân bước mòn hè phố
Mắt buồn vin ngọn cây...
( Thơ Kim Tuấn - Nhạc Nguyễn Hiền )

   
Cuộc tình đẹp và thơ mộng quá, Anh trao cho em hạnh phúc. Hạnh phúc như mùa xuân có nụ mai vàng chớm nở. Hạnh phúc là tiếng chim hót trong khóm hoa bên khu vườn có nắng ấm đầu mùa để xua đi những nhung nhớ cuối đông. Mình dìu nhau đi trong phố vắng để nghe tiếng lá xôn xao cuối mùa, để nghe từng viên ngói đỏ trên mái nhà đang thở hơi ấm hạnh phúc vào lòng phố. Nhưng hạnh phúc không dài lâu, không trọn vẹn như mơ ước vì khói lửa chiến tranh đã hung hãn chia cắt cuộc tình. Và mùa xuân lại đến với nổi lòng quạnh hiu.



Nếu chiều nay lỡ hẹn không về
Thì Xuân năm nay sẽ buồn
Sẽ buồn hơn mấy cội mai già
Và mùa xuân quên mặc áo mới.
(Mùa Xuân đó có em. Anh Việt Thu)



Điểm đặc biệt của mai vàng trước1975 chính là sự xuất hiện không bình thường của hoa mai vào dòng âm nhạc và chiến cuộc. Chiến tranh càng khốc liệt, hoa mai càng trở nên quyến rũ, xâm nhập mạnh mẽ vào giòng nhạc thời chiến, rực rỡ như khát vọng hòa bình của mọi người. Mai không những chỉ đơn thuần là loại hoa đẹp báo hiệu một mùa xuân của đất trời và nhân loại. Mai còn là sứ giả mang tín hiệu yên lành may mắn cho mọi nhà, mọi người trong thời khắc chuyển mùa. Mai chính là tình yêu của lứa tuổi xuân thì, là háo hức của một thời trẻ dại, là nơi chốn tìm về yên tĩnh của người lớn tuổi sau những bôn ba vì phận người.



Trong lời ca của nhạc phẩm “Mùa Xuân Trên Cao” ta dễ dàng bắt gặp tính lãng mạn cố hữu của nghệ sĩ trong nét lãng đãng trữ tình của mùa xuân mộng mị. Mai trong nhạc phẩm thực sự không phải là tên goị của thiếu nữ xuân thì đang đắm say trong tình yêu đôi lứa. Hình ảnh của người tình chỉ là hình ảnh của tưởng tượng trong nổi nhớ. Mùa Xuân trên cao, chàng lính tiền đồn đang cô đơn và trong nổi cô đơn đó, mai rừng với sắc vàng quyến rũ muôn thuở trở thành bằng hữu, là người yêu và là tình yêu của lính chiến xa nhà.



Trời bây giờ trời đã sang Xuân,
Anh và mai ngủ bên bìa rừng
Chờ giấc ba mươi mộng ảo
Mùa Xuân vẫn đẹp vô cùng
( Mùa Xuân trên cao. Nhạc Trầm Tử Thiêng)



Còn nhớ không. Nửa tháng trước Nguyên Đán, đã thấy lác đác bày bán những chậu mai đầy nụ sơ khai. Và chỉ một tuần sau, sắc vàng tươi thắm của mai đã rộn ràng trên khắp phố, khắp chợ. Và từ những nơi nầy, mai len lỏi vào từng nhà, đem niềm vui, may mắn đến cho từng người. Những tấm thiệp chúc Xuân không thể thiếu một cành mai vàng khoe sắc, kể cả những tờ lịch năm mới chúc thọ mừng Xuân treo đầy các nẽo đường, góc phố. Lẫn trong sắc vàng của hoa mai là xác pháo đỏ thắm như màu của kỷ niệm, như màu cũa tình yêu. Khói pháo bay lãng đãng vào không gian như gây thêm niềm nhớ. Đó là những hình ảnh đặc thù thay cho lời nhắn gởi đến nhân gian tín hiệu của mùa xuân.

                                      

Và đẹp biết bao khi nhìn thấy trên áo trận của người chiến sĩ, hình ảnh hoa mai được sử dụng làm biểu tượng cho các cấp chỉ huy. Hình ảnh đó, biểu tượng đó trở thành bằng hữu gắn bó một đời giữa hoa và người lính. Đã là bằng hữu thì một đời không dễ chia xa. Trong cảm quan đó, hoa mai và lính chiến xa nhà trở thành hình tượng thân quen trong dòng nhạc viết về cuộc chiến và thân phận con người. Có hình ảnh nào đẹp và dễ thương hơn lời ca một nhạc phẩm thời chinh chiến mà tác giả đã diễn tả với người yêu nơi đóng quân của mình.



Đồn anh, đóng ven rừng mai
Nếu mai không nở
Anh đâu biết Xuân về hay chưa



Nhờ mai rừng đã nở nên chàng lính trẻ đã biết mùa Xuân đang trở lại. Lãng mạn và dễ thương vô cùng nhưng tội nghiệp vì màu hoa chỉ gợi nhớ thêm sắc áo người yêu và cuộc tình hoa mộng tuổi học trò giờ đã chìm khuất trong kỷ niệm.



Những hôm vừa xong phiên gác chiều.
Ven rừng kín hoa mai vàng.
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào em đến thăm gác nhỏ.
(Đồn Vắng Chiều Xuân. Trần Thiện Thanh)



Tâm sự người lính chiến trong những ngày Xuân cũng giản dị, chân thành như lời nguyện cầu của mọi người về một quê hương thanh bình. Mùa Xuân về rộn ràng trong tiếng pháo, trong sắc vàng rực rỡ của hoa mai. Riêng Mẹ vẫn mỏi mắt chờ đón con trai trở về từ một miền quan tái xa xôi nào đó để mùa Xuân của mẹ ngập tràn hương vị đoàn tụ. Nhưng qua phút giao mùa, Mẹ chỉ nhận được lời tạ lỗi ngậm ngùi của đứa con xa nhà vì nhiệm vụ làm trai thời chinh chiến đã không cho phép con được về thăm Mẹ. Trong căn phòng dã chiến chất đầy bao cát của chàng lính trẻ, mấy ngày Xuân vẫn ấm và thơm nhẹ mùi hương nhờ mấy chậu mai vàng nở rộ mà mấy người bạn đã tìm mua và mang về trước Tết. Cả đơn vị ai cũng ngậm ngùi trong nỗi nhớ về gia đình và người thân yêu.



Mẹ ơi ! Hoa cúc hoa mai nở rồi.
Giờ đây đời con vẫn còn lênh đênh
Đèo cao gió lộng... ngày đêm bạt ngàn
Áo trận sờn vai bạc màu.
Nhìn Xuân về, lòng buồn mênh mang...
 . .
Đêm nay, núi rừng gió nhẹ sang Xuân,
Thoảng mùi mai nở đâu đây
Nghe lòng lạc loài chơi vơi...
(Trịnh Lâm Ngân – Mùa Xuân Của Mẹ)



Áo trận dù sờn vai, bạc màu. Lòng dù buồn mênh mang nhưng chàng lính trẻ vẫn tìm được niềm vui trong nổi nhớ vì riêng một góc trời vẫn thoảng mùi mai nở như hương vị tình yêu và bóng dáng kỷ niệm.


Bởi còn mùa Xuân nên hoa mai vẫn còn khoe sắc thắm. Bởi hoa vẫn còn nở cho đời nên nhân gian còn mãi yêu thương. Mai nở ngày đầu năm cũng đồng nghĩa với khơi nguồn hạnh phúc mà thế gian đang đợi chờ nắng ấm đầu mùa..



Trong thế gian đang vui mừng đón Xuân
Chắc nàng Xuân năm nay đẹp bội phần
Ngắm rừng hoa mai đua nở tuyệt trần
Đồi hương thay phấn giữa đêm chờ tin báo Xuân.
(Hoài An . Tâm Sự Ngày Xuân )



Trong bản sắc Đông Phương và tình tự dân tộc. Mùa Xuân không thể thiếu mai và mai sẽ không đẹp rực rỡ huy hoàng nếu không có nắng gió mùa Xuân. Cả hai đều làm tăng vẻ đẹp thiên nhiên và cuộc sống con người. Cuộc sống con người thì hữu hạn nhưng vũ trụ thì vô cùng. Cuộc sống phía trước vẫn sinh động và nhịp nhàng. Đó là lẽ tuần hoàn của đất trời. Mai mãn khai cũng là khởi điểm cho những nụ hàm tiếu kế tục và nằm trong chu kỳ sinh thái của thiên nhiên. Mai lúc nào cũng vương giả, kiêu kỳ nhưng say đắm. Lúc nào cũng rộn ràng nhưng luôn dịu dàng. Mai vĩnh viễn là bằng hữu của riêng tôi. Và để tạm kết thúc những tản mạn về hoa Mai và mùa Xuân, tôi xin mượn bài kệ của Mãn Giác Thiền Sư gần ngàn năm trước như là lời nhắn gởi thế hệ tuổi trẻ hôm nay. Hãy giữ lòng thuần khiết như sắc vàng tươi thắm của hoa Mai, dù đang còn phải vất vả trước cuộc sống nhiều gian nan và thử thách. Vì mọi việc vẫn có thể bắt đầu từ ngày mai và ... vì đó là mùa Xuân, mùa của tương lai và hy vọng.

Xuân khứ bách hoa lạc,
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền quá
Lão tùng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
(Cáo tật thị chúng)
Thiền Sư Mãn Giác
1045-1096

 



Xuân qua trăm hoa rụng
Xuân tới trăm hoa tươi
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến nơi
Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một cành Mai
(Bản dịch Ngô Tất Tố)



Olympia – Washington
Những ngày cuối năm             
Lê Tấn Dương