Bạn Đang ở đây: Văn Khang Thư Quán Văn Khố Ức Trai Đoản Văn Ức Trai Vụ Án Nhân Văn Giai Phẩm: Lê Đạt

Tổng Hội Chiến Tranh Chính Trị

Vụ Án Nhân Văn Giai Phẩm: Lê Đạt

In PDF.

 LÊ ĐẠT
(1929- 2008)




“Vũ trụ ơi
tha cho tôi
Tất cả những gì
thơ tôi chưa làm được
Khi tắt thở
mắt tôi đừng ai vuốt
Còn gì buồn hơn
màn đóng lại mục đời.”


              *
Lê Đạt Sinh ở Âu Lâu ( 1929-Yên Bái)
Bố ông phụ trách ga tàu ở đây ( hỏa xa)
Mẹ ông buôn bán xứ nầy
Gốc người Đình Bảng...chung xây gia đình.
...
Lớn ra Hà Nội học hành (1941)
Nửa chừng bùng nổ chiến tranh, phải về
Á Lữ - Mỹ Lộc là quê ( Bắc Giang)
Tiếp tục việc học đến khi trưởng thành.
Noi gương thế hệ cha anh
Theo đảng cách mạng nổi danh bấy giờ...( Việt Nam Quốc Dân Đảng)
Đâu phải là chuyện tình cờ
Chiến tranh Việt-Pháp bất ngờ xảy ra (1946)
Hoạt động cách mạng chuyển qua
Phong trào kháng chiến, tham gia trong ngành
Tuyên huấn ngay tại quê mình ( tỉnh Vĩnh Phúc)
Tiếp tục học Luật, thình lình lịnh trên
Trường bị giải thể cho nên
Bố trí làm việc ở bên cạnh Trường... ( Trường Chinh, 1949)

Tại Hội văn nghệ trung ương (1952)
Trợ lý Tố Hữu về phương diện nầy.



Trường Chinh căn dặn như vầy:
“ Lành trình độ kém, lại tay hợm mình (Tố Hữu)
Giới văn nghệ sĩ thành danh
Tham gia kháng chiến Việt Minh rất nhiều
Mình xử sự chẳng biết điều
Bất mãn họ sẽ đâm liều bỏ đi.

Đạt rất khéo léo, chuyện gì
Muốn làm được việc đều thì nhân danh
Là chỉ thị của Trường Chinh
Cho nên Tố Hữu chấp hành liền ngay.
Nhờ cách vận dụng như vầy
Sinh hoạt văn nghệ sĩ hằng ngày“ của ta”
Không khí sinh động hẳn ra
Tổ chức hội thảo được ba bốn lần

Chủ trương Lê Đạt - Trần Dần
Cách tân thơ mới giậm chân hiện thời
Thơ không vần đã ra đời
Thử nghiệm miền Bắc, hai người đầu tiên
(Miền Nam có Thanh Tâm Tuyền
Những tư tưởng lớn hai miền gặp nhau?)
Văn thơ quan niệm đứng đầu
Phải dấn thân, phải sát sâu với đời.

“Người làm thơ nắng mưa thiêu đốt
Ăn nằm với cuộc đời
Thai nghén đất trời
Sinh ra sự sống ”
...
“ Mùa xuân Giai phẩm” ra đời (tháng 1-1956)
Làm Thơ Mới ông thời được đăng
Bài “Nhất định thắng”Trần Dần
Xôn xao dư luận người dân Hà thành.



“Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên màu cờ đỏ”….



Số phận khốc hại đang dành
Lê Đạt kiểm thảo đã đành. ( 15 ngày)
Oan thay.
Trần Dần - Tử Phát nào hay
Theo đám Cải Cách... lúc này ở xa ( Bắc Ninh)
Vụ việc khi phát giác ra.
Lệnh trên tức tốc bắt va nhốt tù (Hoả lò Hà Nội)


Giai Phẩm Xuân bị tịch thu (tháng 2-1956)
Dần giả tự tử để hù được tha! (5-5-1956)

Tình hình lúc đó ở Nga
Staline chết, thay va bấy giờ
Khrouchev kế nhiệm, bất ngờ
Hạ bệ uy tín một giờ tiêu ma. (24-2-1956)
Đồng thời ở tại Trung Hoa
Mao đang phát động” trăm nhà” thi đua.
(Phong trào“trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng”(26-5-1956)
Cho nên Hà Nội phải chờ
Xem các diễn biến...bấy giờ hãy hay.

Hữu Đang - Lê Đạt lúc này
Làm báo Văn Nghệ, cả hai cùng bàn
Ra tờ báo mới Nhân Văn
Mời đứng chủ nhiệm, cụ Phan nhận lời (Phan Khôi)
Nhân Văn số 1 ra đời ( 15-9-1956)
Mới được năm số...tức thời ngưng ngay.

Tình thế đến lúc đổi thay
Mao đã xuống lệnh thẳng tay loại trừ
Hữu khuynh phản động vô tù...(cuối năm 1957)
Xuân Trường,Tố Hữu, cùng Cù phái sang (Huy Cận)(2)
Bên Tàu, học tập kỹ càng
Đem về áp dụng Việt Nam nước mình!

Nhận lệnh từ Hồ chí Minh
Đường lối chỉ đạo Trường Chinh ban hành
Tố Hữu trực tiếp thi hành
Nhân Văn - Giai phẩm tan tành thương đau.(1)

Kết quả tòa xử như sau:
15 năm tù ở đứng đầu Thụy An
Tội làm gián điệp, Việt gian.

Đồng hạng là Nguyễn Hữu Đang tội về:
Phản động, chưa đủ nặng nề
Còn mưu lập đảng, “ dinh tề “ vào Nam!

Trần Thiếu Bảo lãnh 10 năm (nhà xuất bản Minh Đức)
Tham gia in báo Nhân Văn đồng thời
“Khai thác vốn cổ” kiếm lời
Tác phẩm phản động hiện thời cấm in (của Khái Hưng, Vũ Trọng Phụng...)

Phan Tại lợi dụng truyện phim
Sân khấu, điện ảnh tuyên truyền “chống ta”



Sáu năm bản án cho va
Ba năm quản thúc khi ra khỏi tù!

Chót Lê Nguyên Chí, mặc dù
Tổ chức “vượt tuyến” lãnh tù 5 năm.

Ông là bị cáo thứ năm
Như con cá lặn mất tăm tới giờ.
Người nầy lý lịch mù mờ
Hoàng Cầm kể lại lập lờ sau đây (3)
Một người lạ hoắc xưa nay
Dựng quán cắt tóc gần ngay trước nhà (Phan Tại)
Rồi hắn tìm cách lân la
Làm quen toàn thể cả “nhà” Nhân Văn
Đến lúc tình thế quá căng
Được y gợi ý chi bằng...đi Nam!
….
Cả bọn lọt ổ công an.
Tình ngay mà lý thì gian, tới giờ
Nhiều người vẫn ý nghi ngờ
Công an giả dạng “đặt lờ” Nhân Văn!

Qua thư của Nguyễn Hữu Đang
Thư gởi tướng Giáp...rõ ràng ông ta (của Lê Mạnh Đức là con)
Là người từ trước tham gia
Truyền bá Quốc ngữ với là ông Đang
Ở Bộ Nội Vụ từng làm
Thanh tra lúc Giáp - và Nam điều hành ( Phan Bôi,cháu cụ Phan Khôi)
Điều này chẳng thể chứng minh
Nhân Văn kết bạn thật tình hay gian?



*


Những người liên hệ Nhân Văn
Hoàng Cầm, Lê Đạt, Trần Dần, Văn Cao...
Hình phạt nặng nhẹ khác nhau
Các nhà trí thức về sau khai trừ (Trương Tửu,Trần Đức Thảo, Đào Duy Anh...)
Tuy không chính thức giam tù
Cách chức, quản thúc, ở tù tại gia (Hồi ký Nguyễn Mạnh Tường)
….


Những người quan hệ gần xa
Nhân Văn-Giai Phẩm ...khó là bao nhiêu
Chỉ thể xác định một điều
” bọn chúng” đã phải chịu nhiều nghiệt oan (4)







i con số không nhỏ cả văn nghệ sĩ, nhà hoạt động văn hoá lẫn người dân bình thường bị đầy đoạn liên lỉ



Cước chú:


1.- Ngày 9/12/1956 Hồ Chí Minh ký sắc lệnh báo chí.
15/12/1956, Lệnh đóng cửa Nhân Văn, số 6 đang in, bị chận lại.
Phong trào NVGP bị dập tắt lần thứ nhì, tháng 12/56.
Tháng 2/57 trong Đại hội văn nghệ toàn quốc lần thứ hai, họp từ 20 đến 28/2 tại Hà Nội với gần 500 đại biểu, Trường Chinh kêu gọi đấu tranh "đập nát âm mưu phản động" của nhóm NVGP.
Như vậy, Trường Chinh là người được Hồ Chí Minh giao cho trọng trách khai thảo đường lối văn học mác-xít của đảng cộng sản Việt Nam. Trường Chinh chính là người khai sinh và chỉ đạo chính sách văn hoá văn nghệ kháng chiến. Tố Hữu, trách nhiệm phần lãnh đạo văn nghệ.


2.- Trong thời gian này. Hồ Chí Minh đi thăm Liên Xô, Mông Cổ, CHDCND Triều Tiên có ghé thăm Bắc Kinh chứng kiến và có thể học hỏi các kinh nghiệm tổ chức phong trào đánh phái hữu.*
Việt Nam cử Tố Hữu, Huy Cận và Hà Xuân Trường sang học tập kinh nghiệm, chính sách của Trung Quốc.
Theo tài liệu: Vụ Nhân Văn Giai Phẩm.
Từ góc nhìn một trào lưu tư tưởng dân chủ, một cuộc cách mạng tư tưởng không thành.
Tác giả Lê Hoài Nguyên.


* có thể tác giả LHV. nhầm lẫn chỗ nầy: HCM đi thăm Liên Xô, Mông Cổ, Triều Tiên, có ghé Bắc Kinh, chuyến đi một tháng từ 22/6/1955 đến 22/7/1955 là lúc TQ chưa phát động phong trào trăm hoa đua nở!) Người viết.

Ngày 10-12-1959 Tòa án nhân dân Hà Nội khai mạc phiên tòa xử Vụ án gián điệp hoạt động phá hoại. Kết quả tuyên án như sau:



Nguyễn Hữu Đang 15 năm tù giam, 5 năm quả chế sau khi ra tù.
Lưu Thị Yến tức Thụy An 15 năm tù giam, 5 năm quản chế sau khi ra tù,
Trần Thiếu Bảo tức Minh Đức 10 năm tù giam, 5 năm quản chế sau khi ra tù.
Phan Tại 6 năm tù giam, 3 năm quản chế.
Lê Nguyên Chí 5 năm tù giam, 3 năm quản chế.
….
3.- Nhà nghiên cứu Heinz Schütte, trong tác phẩm Năm mươi năm sau: Trăm hoa đua nở ở Việt Nam 1954-1960 đặt câu hỏi: ”Còn bị cáo thứ năm, Lê Nguyên Chí, là ai? Có vẻ như không ai thực sự biết người này là ai, ngay cả cái tên của ông ta cũng được các nhân chứng nhớ lại mỗi người một khác. Người thì bảo là Nguyễn Văn Thi hoặc Lý Nguyên Cát, có người lại bảo ông ta từng là tay chân của đế quốc Pháp. Hoàng Cầm kể câu chuyện đầy tính hoang đường kì bí như sau: “Đột nhiên xuất hiện một người lạ” – một người tầm tuổi 50, tóc đã bạc. Một ngày kia, ông ta đến trước nhà Phan Tại và dựng một cái hiệu cắt tóc vỉa hè, rồi ông ta lần lượt làm quen với những người sống ở đó, và chẳng bao lâu đã hình thành một mối quan hệ thân tình. Rốt cuộc, Lê Nguyên Chí đưa ra ý tưởng rủ cả nhóm chạy trốn trên một chiếc thuyền của em trai ông ta ở Hải Phòng… Như đã nói ở trên, tất cả những con người tuyệt vọng đó đã bị công an biển bắt giữ. Phải chăng Lê Nguyên Chí là một đặc tình, một nhân viên của Cơ quan An ninh Việt Nam? Trong phiên tòa, Lê Nguyên Chí là người duy nhất có sắc diện hồng hào, trong khi Nguyễn Hữu Đang và Thụy An thì xanh rớt, mệt mỏi và gầy gò. Bị ghép vào tội tham gia nhóm gián điệp, Lê Nguyên Chí bị tuyên 5 năm tù và 3 năm quản thúc – từ đó không một ai còn gặp lại ông ta nữa và nhiều người đã đặt ra câu hỏi: liệu việc kết án Lê Nguyên Chí có phải một vở kịch được dàn dựng hay không?”



4.- Đó mới chỉ là biện pháp kỷ luật của các hội văn nghệ đối với các thành viên của hội. Ngoài ra, người ta cũng chỉ biết sơ lược một số dữ kiện khác, như Thụy An, Nguyễn Hữu Đang, Trần Duy, Phùng Cung (bị bắt tháng 5/61)... bị kết án từ 12 đến 15 năm tù. Các giáo sư đại học như Trương Tửu, Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Đào Duy Anh... bị cách chức và bị quản thúc. Còn những biện pháp trừng phạt đối với toàn bộ văn nghệ sĩ, trí thức, sinh viên và quần chúng đã ít nhiều tham gia, đã đọc, đã mua báo, hoặc đã ủng hộ phong trào NVGP, thì hiện nay chưa có một ước lượng nào gần với sự thật.Tháng 7 cùng năm: Cùng với các nghệ sĩ tham gia Nhân Văn-Giai Phẩm khác, ông nhận kết quả kỷ luật. Trần Dần bị khai trừ khỏi Hội Nhà Văn và đình chỉ xuất bản trong thời hạn 3 năm.


"Trận chiến đấu chống bọn phá hoại NVGP" đã kết thúc bằng hội nghị của ban chấp hành hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam, họp lần thứ ba tại Hà Nội ngày 4/6/1958 với bài báo cáo tổng kết của Tố Hữu, và Nghị quyết của của ban chấp hành hội Liên Hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam lên án "bọn" NVGP. Ngày 5/6/1958, tại Hà Nội, hơn 800 văn nghệ sĩ thảo bàn nghị quyết gọi là "Nghị quyết của 800 văn nghệ sĩ" phụ hoạ với nghị quyết của Hội Liên Hiệp. Sau đó trong tuần lễ từ 21/6 đến 3/7/1958, các ban chấp hành Hội Nhạc Sĩ, Hội Mỹ Thuật, Hội Nhà Văn, lần lượt thi hành các biện pháp kỷ luật đối với các thành viên của Hội đã tham gia NVGP:


Hội Nhà Văn khai trừ Hoàng Cầm, Hoàng Tích Linh ra khỏi ban chấp hành.
Hội Mỹ Thuật, cảnh cáo Sĩ Ngọc, "chấp nhận cho Sĩ Ngọc và Nguyễn Sáng rút khỏi ban chấp hành".
Hội Nhạc Sĩ "chấp nhận cho Văn Cao, Nguyễn Văn Tý rút khỏi ban chấp hành".

Cả ba hội quyết định:
- Khai trừ Phan Khôi, Trương Tửu, Thụy An ra khỏi Hội Nhà Văn, Trần Duy ra khỏi Hội Mỹ Thuật.
- Khai trừ trong thời hạn một năm Hoàng Cầm và Phùng Quán ra khỏi hội nhà văn.
Khai trừ ba năm Trần Dần, Lê Đạt ra khỏi Hội Nhà văn,
Tử Phác và Đặng Đình Hưng ra khỏi Hội Nhạc sĩ ba năm.
Và cảnh cáo một số hội viên khác đã tích cực hoạt động trong nhóm NVGP.


Đó mới chỉ là biện pháp kỷ luật của các hội văn nghệ đối với các thành viên của hội. Ngoài ra, người ta cũng chỉ biết sơ lược một số dữ kiện khác, như Thụy An, Nguyễn Hữu Đang, Trần Duy, Phùng Cung (bị bắt tháng 5/61)... bị kết án từ 12 đến 15 năm tù. Các giáo sư đại học như Trương Tửu, Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Đào Duy Anh... bị cách chức và bị quản thúc. Còn những biện pháp trừng phạt đối với toàn bộ văn nghệ sĩ, trí thức, sinh viên và quần chúng đã ít nhiều tham gia, đã đọc, đã mua báo, hoặc đã ủng hộ phong trào NVGP, thì hiện nay chưa có một ước lượng nào gần với sự thật.



Nhân Văn Giai Phẩm -Thụy Khê